ถ้าปัญหาของคุณ กำลังสร้างประโยชน์ให้ใครบางคนอยู่ล่ะ?

ตอนเด็กๆ ผมเคยคิดอะไรแปลกๆ เวลาเล่นเกม
สมมติในเกมมีสัตว์ประหลาดเต็มเมือง
คนเดือดร้อนกันหมด
แล้วก็มีร้านตีเหล็กร้านหนึ่งขายดาบให้เราไปฆ่าสัตว์ประหลาด

ถ้าคนสร้างสัตว์ประหลาดกับคนขายดาบเป็นคนเดียวกัน (เจ้าของเกม)
เราคงมองออกง่ายมากว่า
เดี๋ยวนะ
ถ้าสัตว์ประหลาดหายหมด
แล้วเขาจะขายดาบให้ใคร?

โลกจริงไม่ได้ง่ายแบบเกมหรอก
ไม่มีเจ้าของเกมคนเดียว
ไม่มีใครคุมทุกอย่างได้หมด
แล้วการที่ใครได้ประโยชน์จากปัญหาหนึ่ง ก็ไม่ได้แปลว่าเขาเป็นคนสร้างปัญหานั้นขึ้นมา

แต่ผมชอบคำถามที่มันฝากไว้
สิ่งที่เราเรียกว่า “ปัญหา”
มันเป็นปัญหาสำหรับทุกคนที่อยู่ในระบบจริงหรือเปล่า?

เพราะเวลาเราเจอเรื่องอะไรสักอย่างซ้ำๆ
เรามักคิดประมาณว่า
“ทำไมไม่แก้สักทีวะ?”
“ก็เห็นอยู่ว่ามันไม่ดี”
“ทุกคนน่าจะอยากช่วยกันแก้เรื่องนี้หรือป่าว?”

แต่ผมเริ่มไม่แน่ใจว่าคำว่า “ทุกคน” มีอยู่จริงแค่ไหน
สิ่งเดียวกันอาจเป็น

ต้นทุนของคนหนึ่ง
รายได้ของอีกคน

ความลำบากของคนหนึ่ง
โอกาสของอีกคน

สิ่งที่คนหนึ่งอยากให้หายไป
อาจเป็นสิ่งที่อีกคนไม่รีบอยากให้เปลี่ยน

แล้วตรงนี้ไม่จำเป็นต้องมีตัวร้ายด้วยนะ
แต่ละคนอาจแค่ตอบสนองต่อสิ่งที่เป็นประโยชน์กับเขา
จากมุมที่เขามองเห็นอยู่

พอหลายคนทำแบบนั้นพร้อมกัน
สุดท้ายระบบบางอย่างก็สามารถอยู่ต่อได้
แม้คนส่วนมากจะรู้สึกว่ามันเป็นปัญหามากก็ตาม

เพราะงั้น หลังๆ เวลาผมเห็นปัญหาที่อยู่มานานมาก
ผมเริ่มอยากถามน้อยลงว่า
“ทำไมไม่มีใครแก้มัน?”
แล้วถามมากขึ้นว่า
“ถ้ามันยังอยู่ ใครได้อะไรจากมัน?”

ไม่ใช่เพื่อหาใครมาด่า
แต่เพื่อดูว่า
เราอาจกำลังสมมติผิดหรือเปล่าว่า ทุกคนในระบบต้องการปลายทางเดียวกัน

เพราะถ้าคนแต่ละฝั่งไม่ได้อยากให้โลกไปอยู่จุดเดียวกันตั้งแต่แรก
บางทีปัญหานั้นก็ไม่ได้ “แก้ไม่สำเร็จ”
มันอาจกำลังทำหน้าที่บางอย่างให้ใครอีกคนอยู่ก็ได้

หวังว่าจะเป็นประโยชน์กับใครต่อใครนะครับ